Bảo xích tiện ngâm [04]

 

Con nên thờ mẹ kính cha,

Bé nhờ cha mẹ, tuổi già trông con.

Khi thì miếng ngọt, miếng ngon,

Phục lao (1) phụng dưỡng giấc con ngày ngày.

Có khi đứa (2) đổ bồ hôi,

Thuốc thang phụng dưỡng chẳng rời khi nao.

Mẹ cha dạy bảo làm sao,

Đạo làm con phải lọt vào lỗ tai.

Đừng như nước đổ lá khoai,

Cậy mình cậy của khoe tài khoe khôn.

Chẳng nên nghe vợ, nghe con,

Điều nặng tiếng nhẹ (3) tranh khôn lắm lời.

Cha nói một con đối mười (4)

Bực mình cha mẹ, kẻ cười người chê.

Hiếu trung vẹn cả hai bề,

Người nào có hiếu trời thì đền công.

Nhất hiếu lập vạn thiện tòng,

Con ở có hiếu bằng lòng mẹ cha.

Lại khuyên con việc tề gia,

Phải cho cần kiệm, thuận hòa là hơn.

Trong nhà dạy vợ, dạy con,

Thức (5) khuya dậy sớm, chuyên cần làm ăn.

Cửa nhà có lớp (6), có ngăn,

Việc làm có mực, cơm ăn có chừng

 

Chú thích

(01) phục:

(01) lao:

(03) nhẹ:

(04) đứa:

(04) mười:

(05) thức:

(06) lớp:

Bảo xích tiện ngâm [06]

Việc quan thì cứ phép công,

Của dân thì chớ có lòng gian tham.

Ăn vàng chịu tiếng cho cam,

Của dân có độc chớ tham hại mình.

Khi ra thứ vị ngoài đình,

Chẳng cao chẳng thấp trung bình mà thôi.

Lộc, lộc trời, ngôi, ngôi trời,

Người mà có phúc có ngôi lo gì.

Thứ vị trưởng ấu tôn ti,

Thượng hòa hạ mục ấy thì là hơn.

Miệng ăn miệng uống chớ tham,

Chẳng qua quá khẩu thành tàn mà thôi.

Xuất ngôn nói phải lựa lời,

Hễ người cả tiếng ta thời lui đi.

Chữ rằng: Bạc giả bạc chi,

Người khôn ta dại chớ hề đua tranh.

Chẳng nên sinh sự sự sinh,

Hại nhân nhân hại trách mình rằng oan.

Kiện nhau thì của vào quan,

Được thua của ấy ai hoàn cho ta.

Anh em chú bác trong nhà,

Nhất đường hiếu hữu, thuận hòa là hai.

Anh em như chân như tay,

Như gốc nhiều rễ, như cây nhiều cành.

Chú thích
(1) 

https://www.facebook.com/share/p/1Ca3oYsQV8/

Tài liệu tham khảo

(1) Đỗ Thành

https://www.facebook.com/share/p/18Y4rvN18R/
(2) https://zi.tools/

Bảo xích tiện ngâm [05]

Chớ nên dức lác (1) sỗ sàng (2),

Điều to điều nhỏ dịu dàng mà thôi.
Lọ (3) trong tục ngữ có lời,
Ở rộng người cười, ở hẹp người chê.
Sửa sang thu xếp mọi bề,
Thuận chồng thuận vợ việc gì chẳng xong.
Vợ chồng khi nhạt khi nồng,
Cùng nhau khuyên nhủ ở trong cửa nhà.
Đã khuyên con việc tề gia,
Rồi cha lại dạy con ra việc ngoài.
Người nào độc dữ ở đời,
Trời cao thế ấy mà trời tra ti (4).

Những lời cha mẹ như y,
Con trai con gái ắt thì phải nghe.
Vắt tay trên trán mà suy,
Lời cha mẹ dạy điều gì có sai.
Chẳng nên cậy thế cậy tài,
Cậy phú cậy quý khinh người bần nhân.
Khuyên con ra chốn việc làng,
Kì thần bái xã sửa sang đình (5) chùa.
Việc quan cho đến việc vua,
Việc nào cũng phải lo cho đổ đồng (6).

Chú thích

(1) lác = ⿰ dấu nháy: khẩu 口; Hán: lạc 樂

(2) sỗ = Hán: lỗ 嚕
(3) lọ = Hán: nộ 怒
(4) tra = Hán: cha 咱
(4) ti = ⿰ dấu nháy: khẩu 口; Hán: ti 卑

(5) đình = Hán: đình 停
(5) chùa = Hán: trù 㕑
(6) đổ = Hán: đổ 覩
(6) đồng = Hán: đồng 銅

Tham khảo

Đại Nam Quấc Âm Tự Vị

"dức lác"

Đỗ Thành 

(FB Học chữ Hán Nôm) 2026 tháng Tư

https://www.facebook.com/share/p/1B1saP1gZm/

App Từ điển Hán Việt Nôm NĐQ